अगर आप Chhattisgarh Caste List 2026 (छत्तीसगढ़ जाति सूची 2026) की जानकारी खोज रहे हैं, तो यह लेख आपके लिए उपयोगी हो सकता है। यहां आपको छत्तीसगढ़ की अनुसूचित जनजाति (ST), अनुसूचित जाति (SC) और अन्य पिछड़ा वर्ग (OBC) से संबंधित केंद्रीय सूचियों के बारे में जानकारी दी गई है।
इन सूचियों की जरूरत कई बार सरकारी नौकरी, केंद्रीय शैक्षणिक संस्थानों में प्रवेश, छात्रवृत्ति या आरक्षण से संबंधित पात्रता समझने के लिए पड़ सकती है। इस लेख में आपको संबंधित सरकारी स्रोतों की जानकारी के साथ-साथ ST, SC और OBC Caste List PDF तक पहुंचने का तरीका भी बताया गया है।
महत्वपूर्ण: जाति की केंद्रीय सूची में समय-समय पर संशोधन, समावेशन या अन्य बदलाव हो सकते हैं। इसलिए किसी नौकरी, प्रवेश या प्रमाण-पत्र के लिए आवेदन करने से पहले संबंधित विभाग की नवीनतम आधिकारिक सूची जरूर जांच लें।
![]() |
| छत्तीसगढ़ जाति सूची 2026: ST, SC और OBC Caste List PDF |
Chhattisgarh Caste List
छत्तीसगढ़ के संदर्भ में केंद्र सरकार के स्तर पर मुख्य रूप से Scheduled Castes (SC), Scheduled Tribes (ST) और Other Backward Classes (OBC) से संबंधित सूचियां उपलब्ध हैं।
इनमें शामिल जाति या समुदाय का नाम यह निर्धारित करने में महत्वपूर्ण हो सकता है कि कोई व्यक्ति संबंधित केंद्रीय आरक्षण व्यवस्था के अंतर्गत किस श्रेणी में आता है। हालांकि, केवल किसी जाति का नाम सूची में होना ही हर योजना या आरक्षण का स्वतः लाभ मिलने की गारंटी नहीं है। संबंधित योजना की पात्रता, प्रमाण-पत्र और अन्य शर्तें भी लागू हो सकती हैं।
Chhattisgarh ST Caste List
List of Scheduled Tribes in Chhattisgarh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Agariya |
| 2. | Andh |
| 3. | Baiga |
| 4. | Bhaina |
| 5. | Bharia Bhumia, Bhuinhar Bhumia, Bhumiya, Bharia, Paliha, Pando |
| 6. | Bhattra |
| 7. | Bhil, Bhilala, Barela, Patelia |
| 8. | Bhil Mina |
| 9. | Bhunjia |
| 10. | Biar, Biyar |
| 11. | Binjhwar |
| 12. | Birhul, Birhor |
| 13. | Damor, Damaria |
| 14. | Dhanwar |
| 15. | Gadaba, Gadba |
| 16. | Gond, Arakh, Arrakh, Agaria, Asur, Abujh Maria, Badi Maria, Bada Maria, Bhatola, Bhimma, Bhuta, Koilabhuta, Koliabhuti, Bhar, Bisonhorn Maria, Chota Maria, Dandami Maria, Dhuru, Dhurwa, Dhoba, Dhulia, Dorla, Gaiki, Gatta, Gatti, Gaita, Gond Gowari, Hill Maria, Kandra, Kalanga, Khatola, Koitar, Koya, Khirwar, Khirwara, Kucha Maria, Kuchaki Maria, Madia, Maria, Mana, Mannewar, Moghya, Mogia, Monghya, Mudia, Muria, Nagarchi, Nagwanshi, Ojha, Raj, Sonjhari Jhareka, Thatia, Thotya, Wade Maria, Vade Maria, Daroi |
| 17. | Halba, Halbi |
| 18. | Kamar |
| 19. | Karku |
| 20. | Kawar, Kanwar, Kaur, Cherwa, Rathia, Tanwar, Chhatri |
| 21. | Khairwar, Kondar |
| 22. | Kharia |
| 23. | Kondh, Khond, Kandh |
| 24. | Kol |
| 25. | Kolam |
| 26. | Korku, Bopchi, Mouasi, Nihal, Nahul Bondhi, Bondeya |
| 27. | Korwa, Hill Korwa, Kodaku |
| 28. | Majhi |
| 29. | Majhwar |
| 30. | Mawasi |
| 31. | Munda |
| 32. | Nagesia, Nagasia |
| 33. | Oraon, Dhanka, Dhangad |
| 34. | Pao |
| 35. | Pardhan, Pathari, Saroti |
| 36. | Pardhi, Bahelia, Bahellia, Chita Pardhi, Langoli Pardhi, Phans Pardhi, Shikari, Takankar, Takia [In |
| (i) Bastar, Dantewara, Kanker, Raigarh, Jashpurnagar, Surguja and Koria districts, and (ii) Katghora, Pali, Kartala and Korba tahsils of Korba district, (iii) Bilaspur, Pendra, Kota and Takhatpur tahsils of Bilaspur district, (iv) Durg, Patan Gunderdehi, Dhamdha, Balod, Gurur and Dondilohara tahsils of Durg district, (v) Chowki, Manpur and Mohala Revenue Inspector Circles of Rajnandgaon district, (vi) Mahasamund Saraipali and Basna tahsils of Mahasamund district, (vii) Bindra- Navagarh Rajim and Deobhog tahsils of Raipur district, and (viii) Dhamtari, Kurud and Sihava tahsils of Dhamtari district | |
| 37. | Parja |
| 38. | Sahariya, Saharia, Seharia, Sehria, Sosia, Sor |
| 39. | Saonta, Saunta |
| 40. | Saur |
| 41. | Sawar, Sawara |
| 42. | Sonr |
| 43. | Binjhia |
आगे पढ़िए छत्तीसगढ़ में अनुसूचित जाति की सूची
Chhattisgarh SC Caste List
List of Scheduled Castes in Chhattisgarh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Audhelia |
| 2. | Bagri, Bagdi |
| 3. | Bahna, Bahana |
| 4. | Balahi, Balai |
| 5. | Banchada |
| 6. | Barahar, Basod |
| 7. | Bargunda |
| 8. | Basor, Burud, Bansor, Bansodi, Bansphor, Basar |
| 9. | Bedia |
| 10. | Beldar, Sunkar |
| 11. | Bhangi, Mehtar, Balmiki, Lalbegi, Dharkar |
| 12. | Bhanumati |
| 13. | Chadar |
| 14. | Chamar, Chamari, Bairwa, Bhambhi, Jatav, Mochi, Regar, Nona, Rohidas, Ramnami, Satnami, Ahirwar, Chamar, Mangan, Raidas |
| 15. | Chidar Surjyabanshi, Surjyaramnami, |
| 16. | Chikwa, Chikvi |
| 17. | Chitar |
| 18. | Dahait, Dahayat, Dahat |
| 19. | Dewar |
| 20. | Dhanuk |
| 21. | Dhed, Dher |
| 22. | Dohor |
| 23. | Dom, Dumar, Dome, Domar, Doris |
| 24. | Ganda, Gandi |
| 25. | Ghasi, Ghasia, Sais, Sahis, Sarathi, Soot- Sarathi, Thanwar |
| 26. | Holiya |
| 27. | Kanjar |
| 28. | Katia, Patharia |
| 29. | Khatik |
| 30. | Koli, Kori |
| 31. | Khangar, Kanera, Mirdha |
| 32. | Kuchbandhia |
| 33. | Mahar, Mehra, Mehar |
| 34. | Mang, Mang Garodi, Mang Garudi, Dankhani Mang, Mang Mahasi, Madari, Garudi, Radhe Mang |
| 35. | Meghwal |
| 36. | Moghia |
| 37. | Muskhan |
| 38. | Nat, Kalbelia, Sapera, Navdigar, Kubutar |
| 39. | Pasi |
| 40. | Rujjhar |
| 41. | Sansi, Sansia |
| 42. | Silawat |
| 43. | Zamral |
| 44. | Turi |
आगे पढ़िए छत्तीसगढ़ में अन्य पिछड़ा वर्ग की सूची
Chhattisgarh OBC Caste List
List of Other Backward Classes in Chhattisgarh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Ahir, Brajwasi, Gawli, Gawali, Goli, Lingayat-Gaoli, Gowari (Gwari), Gowra, Gawari, Gwara, Jadav, Yadav, Raut, Thethwar, Gop/Gopal |
| 2. | Asara |
| 3. | Badhbhuja, Bhunjwa, Bhurji, Dhuri or Dhoori |
| 4. | Bairagi |
| 5. | Banjara, Kachiriwala Banjara, Laman Banjara, Bamania Banjara, Laman/Lambani, Banjari Mathura, Mathura Labhan, Mathura Banjari, Navi Banjara, Jogi Banjara, Nayak, Naykada Lambana/Lambara Lambhani, Labhana Laban, Labana, Lamne, Dhuriya |
| 6. | Barai Waarai Wari (Chaurasia) Tamoli Tamboli Kumavatt, Kumavat |
| 7. | Barhai, Sutar, Suthar, Kunder, Vishwakarma |
| 8. | Bharood |
| 9. | Bhat Charan (Charahm) Sawli, Sutiya Rav Jasondhi Maru-Sonia |
| 10. | Bhatiyara |
| 11. | Bhurtiya Bhutiya |
| 12. | Chippa, Chhipa Bhavsar Nilgar Jingar Nirali Ramgari Rangari Rangrez Rangarej Rangraz Rangredh Chippa-Sindhi-Khatri |
| 13. | Chitari |
| 14. | Chunkar Chungar/Choongar Kulbandhiya Rajgir |
| 15. | Dangi |
| 16. | Darji Cheepi/Chhipi/Chipi Shipi Mavi (Namdev) |
| 17. | Deshwali Mewati |
| 18. | Dhimar/Dhimer Bhoi, Kahar, Kahra Dhiwar Mallah Nawda, Navda Turaha Kewat (Rackwar, Raikwar) Kir Britiya/Vritiya Sondhiya |
| 19. | Dhobi (excluding the area where they are listed as Scheduled Castes) |
| 20. | Dholi Dafaali/Dufali Gurav/Guraw |
| 21. | Gadariya, Dhangar, Kurmar, Hatgar Hatkar Haatkaar Gaadri, Gadaria Gari, Gayari Dhariya, Dhosi (Gadariya), Gadariya (Pal Baghele) |
| 22. | Garpagari Joginath, Nathjogi |
| 23. | Ghoshi |
| 24. | Goojar/Gurjar |
| 25. | Gusai/Gosai/Gosain Gosaib Goswami/Gowsami |
| 26(1). | Rangrej |
| 26(2). | Bhishti, Bhishti-Abbasi |
| 26(3). | Chippa/Chhipa |
| 26(4). | Hela |
| 26(5). | Bhatiyara |
| 26(6). | Dhobi |
| 26(7). | Mewati, Meo |
| 26(8). | Pinjara, Naddaf, Fakir/Faquir, Behna, Dhunia, Dhunkar, Mansoori |
| 26(9). | Kunjara, Raine |
| 26(10). | Manihar |
| 26(11). | Kasai, Kasab, Kassab, Quasab, Qassab, Qassab-Qureshi |
| 26(12). | Mirasi |
| 26(13). | Barhai (Carpenter) |
| 26(14). | Hajjam (Barber), Nai (Barber), Salmani |
| 26(15). | Julaha-Momin, Julaha-Ansari, Momin-Ansari |
| 26(16). | Luhar, Nagauri Luhar, Saifi, Multani Luhar |
| 26(17). | Tadavi |
| 26(18). | Banjara, Mukeri, Makrani |
| 26(19). | Mochi |
| 26(20). | Teli Nayata, Pindari (Pindara) |
| 26(21). | Kalaigar |
| 26(22). | Pemdi |
| 26(23). | Nalband |
| 26(24). | Mirdha (Excluding Jat Muslim) |
| 26(25). | Niyargar, Niyargar-Multani, Niyaria |
| 26(26). | Gaddi |
| 27. | Kachhi (Kushwaha/ Koshwaha Maurya) Koyari/Koiri (Kushwaha), Shakya, Murai, Panara/Panahara, Sonkar |
| 28. | Kadere/Kadore, Dhunkar, Dhuniya, Dhanka |
| 29. | Kalar, Kalal, Dudsena |
| 30. | Kalota/Kolta/Koltta |
| 31. | Karmariya |
| 32. | Kasabi/Kisbi |
| 33. | Kharol |
| 34. | Khatiya, Khati, Khathiya |
| 35. | Kirar Kirad Dhakar/Dhakad |
| 36. | Koshta/Kosta, Kosti/Koshti Devangan Dewang Salwidewang Mala, Padamhali, Pademsali Sali Sutsali Salwar/Salewar Jendra/Jandra Koskati Garhwal Garhewal Garewar |
| 37. | Kotwar/Kutwar Kotwal |
| 38. | Kumhar (Prajapati) Kumbhar |
| 39. | Kurmar/Kurami/Kurmi, Kunbi, Kurmi Patidar, Kulami, Kulmi, Kulambi, Gavel/Gabhel, Kurmvanshi, Chandrakar, Chandra Nahu, Kumbhi Gavel (Gamel), Sirvi |
| 40. | Lakhera/Lakher, Kachera/Kacher |
| 41. | Lodhi Lodha Lodh |
| 42. | Lohar, Luhar, Lohpita, Gadoley, Gadela, Lohpata, Lohpeta, Vishwakarma, Hunga Lohar, Garola, Lohar (Vishwakarma) |
| 43. | Loniya/Luniya/Lonia/Lunia Odh, Odhe, Odhiya, Ode, Odiya, Naaniya, Muraha, Muraaha, Mudaha, Mudaaha, Nunia, Nonia |
| 44. | Mali (Saini), Marar |
| 45. | Mankar |
| 46. | Meru, Mer |
| 47. | Nai (Sein, Savita, Shrivas), Mhali, Navhi/Navi |
| 48. | Nayata, Nayada |
| 49. | Panika, Panka |
| 50. | Patka, Patki, Patwa |
| 51. | Pinjara (Hindu), Pinjara (Hindu Kesaria/ Kosaria) |
| 52. | Powar, Bhoyar/Bhoyaar, Panwar |
| 53. | Raghwi/Raghavi |
| 54. | Rajwar |
| 55. | Rautiya, Rotiya |
| 56. | Saiees, Sayees |
| 57. | Scheduled Castes who have embraced Christianity |
| 58. | Sikligar |
| 59. | Sodhi, Sudi, Sundi, Sondi |
| 60. | Sonar, Swarnakar, Jhhari, Jhhadi, Awedhiya, Audhiya, Jhhani, Soni (Swarnkar) |
| 61. | Tarha, Tirwali, Waddar |
| 62. | Teli (Rathore, Sahu) |
| 63. | Thathara, Thatera Kasar Kasera Tamera Tambatkar/Tamrakar Tamer |
| 64. | Vasudev Basudeva, Basudev Vasudeva Harvola Kapdia Kapdi Gondhli |
| 65. | Agharia |
| 66. | Mowar |
| 67. | Nat (other than those included in the SC List) |
SC, ST और OBC आरक्षण कितना है?
केंद्र सरकार की अखिल भारतीय स्तर पर खुली प्रतियोगिता के माध्यम से होने वाली सीधी भर्ती में सामान्यतः SC के लिए 15%, ST के लिए 7.5% और OBC के लिए 27% आरक्षण का प्रावधान है।
हालांकि, आरक्षण का प्रतिशत हर परिस्थिति में एक जैसा नहीं होता। भर्ती का प्रकार, पद, क्षेत्र, संस्था और लागू नियमों के अनुसार व्यवस्था अलग हो सकती है। इसलिए किसी विशेष नौकरी या परीक्षा के लिए संबंधित भर्ती अधिसूचना में दिए गए आरक्षण नियमों को देखना सबसे उचित है।
इसी तरह EWS के लिए 10% आरक्षण का प्रावधान भी केंद्र सरकार की सेवाओं और शैक्षणिक संस्थानों से संबंधित नियमों में है, लेकिन इसे SC/ST/OBC की जाति सूची का हिस्सा नहीं समझना चाहिए।
Chhattisgarh Caste List PDF कैसे डाउनलोड करें?
अगर आप छत्तीसगढ़ की जाति सूची PDF डाउनलोड करना चाहते हैं, तो सबसे सुरक्षित तरीका संबंधित केंद्रीय सरकारी विभाग की आधिकारिक वेबसाइट से सूची डाउनलोड करना है।
इस तरह आपको किसी अनजान वेबसाइट से PDF डाउनलोड करने के बजाय सीधे सरकारी स्रोत से सूची प्राप्त करने का विकल्प मिलता है।
Central Caste List और State Caste List में अंतर
यह बात समझना काफी जरूरी है कि केंद्र सरकार की सूची और छत्तीसगढ़ राज्य की सूची हमेशा एक जैसी नहीं होती।
उदाहरण के लिए, अगर आप किसी केंद्र सरकार की नौकरी या केंद्रीय शैक्षणिक संस्था में OBC आरक्षण के लिए पात्रता देख रहे हैं, तो संबंधित Central OBC List देखना जरूरी हो सकता है।
वहीं, छत्तीसगढ़ सरकार की किसी राज्य स्तरीय भर्ती, योजना या अन्य सुविधा के लिए राज्य सरकार द्वारा लागू सूची और नियम प्रासंगिक हो सकते हैं।
इसलिए आवेदन करने से पहले यह जरूर देखें कि संबंधित भर्ती या योजना केंद्र सरकार की है या राज्य सरकार की।
जाति प्रमाण पत्र बनवाने से पहले इन बातों का ध्यान रखें
जाति सूची में अपना समुदाय खोजते समय केवल नाम का मिलना ही पर्याप्त नहीं माना जाना चाहिए। कई बार एक ही समुदाय के अलग-अलग नाम, पर्यायवाची नाम या क्षेत्र विशेष से जुड़ी शर्तें सूची में दी गई होती हैं।
खासकर ST सूची में कुछ प्रविष्टियों के साथ जिला, तहसील या क्षेत्र संबंधी शर्तें भी दी गई हैं। इसलिए केवल जाति का नाम देखकर पात्रता तय करना सही नहीं होगा।
इसी तरह OBC के मामले में यह देखना जरूरी है कि संबंधित नाम Central List of OBCs में किस रूप में दर्ज है और उस पर लागू अन्य पात्रता शर्तें क्या हैं।
निष्कर्ष
Chhattisgarh Caste List 2026 की जानकारी उन लोगों के लिए उपयोगी हो सकती है जो छत्तीसगढ़ से संबंधित SC, ST या OBC की केंद्रीय सूची देखना चाहते हैं।
इस लेख में दी गई जानकारी को भारत सरकार के जनजातीय कार्य मंत्रालय, सामाजिक न्याय एवं अधिकारिता मंत्रालय और National Commission for Backward Classes (NCBC) के आधिकारिक स्रोतों के आधार पर तैयार किया गया है।
ध्यान रखें कि सरकारी सूचियों में समय के साथ संशोधन हो सकते हैं। इसलिए यदि आप किसी सरकारी नौकरी, कॉलेज प्रवेश, छात्रवृत्ति, आरक्षण या जाति प्रमाण-पत्र के लिए यह जानकारी इस्तेमाल कर रहे हैं, तो अंतिम निर्णय लेने से पहले संबंधित विभाग की नवीनतम अधिसूचना और आधिकारिक सूची जरूर जांचें।
आधिकारिक स्रोत
