Maharashtra Caste List 2026: महाराष्ट्र में रहने वाले लोगों के लिए SC, ST और OBC Caste List कई सरकारी योजनाओं, शैक्षणिक अवसरों और केंद्र सरकार से संबंधित आरक्षण लाभों के संदर्भ में महत्वपूर्ण हो सकती है। अगर आप महाराष्ट्र की Central SC ST या OBC Caste List खोज रहे हैं, तो इस लेख में आपको इसकी जानकारी आसान भाषा में मिलेगी।
इस लेख में महाराष्ट्र की जातियों की सूची से संबंधित जानकारी भारत सरकार के आधिकारिक स्रोतों के आधार पर दी गई है। साथ ही, जहां उपलब्ध है वहां संबंधित आधिकारिक PDF और सरकारी वेबसाइट तक पहुंचने का तरीका भी बताया गया है।
![]() |
| महाराष्ट्र जाति सूची SC, ST और OBC की पूरी जानकारी, PDF डाउनलोड |
Maharashtra Caste List
महाराष्ट्र के संदर्भ में केंद्र सरकार द्वारा अनुसूचित जाति (SC), अनुसूचित जनजाति (ST) और अन्य पिछड़ा वर्ग (OBC) से संबंधित अलग-अलग आधिकारिक सूचियां उपलब्ध हैं।
इन सूचियों का उपयोग यह देखने के लिए किया जाता है कि किसी विशेष समुदाय या जाति को संबंधित केंद्रीय सूची में शामिल किया गया है या नहीं।
आगे पढ़िए महाराष्ट्र में केंद्रीय अनुसूचित जनजाति की सूची
Maharashtra ST Caste List
List of Scheduled Tribes in Maharashtra for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Andh |
| 2. | Baiga |
| 3. | Barda |
| 4. | Bavacha, Bamcha |
| 5. | Bhaina |
| 6. | Bharia Bhumia, Bhuinhar Bhumia, Pando |
| 7. | Bhattra |
| 8. | Bhil, Bhil Garasia, Dholi Bhil, Dungri Bhil, Dungri Garasia, Mewasi Bhil, Rawal Bhil, Tadvi Bhil, Bhagalia, Bhilala, Pawra, Vasava, Vasave |
| 9. | Bhunjia |
| 10. | Binjhwar |
| 11. | Birhul, Birhor |
| 12. | Omitted |
| 13. | Dhanka, Tadvi, Tetaria, Valvi |
| 14. | Dhanwar |
| 15. | Dhodia |
| 16. | Dubla, Talavia, Halpati |
| 17. | Gamit, Gamta, Gavit, Mavchi, Padvi |
| 18. | Gond, Rajgond, Arakh, Arrakh, Agaria, Asur, Badi Maria, Bada Maria, Bhatola, Bhimma, Bhuta, Koilabhuta, Koilabhuti, Bhar, Bisonhorn Maria, Chota Maria, Dandami Maria, Dhuru, Dhurwa, Dhoba, Dhulia, Dorla, Gaiki, Gatta, Gatti, Gaita, Gond Gowari, Hill Maria, Kandra, Kalanga, Khatola, Koitar, Koya, Khirwar, Khirwara, Kucha Maria, Kuchaki Maria, Madia, Maria, Mana, Mannewar, Moghya, Mogia, Monghya, Mudia, Muria, Nagarchi, Naikpod, Nagwanshi, Ojha, Raj, Sonjhari Jhareka, Thatia, Thotya, Wade Maria, Vade Maria |
| 19. | Halba, Halbi |
| 20. | Kamar |
| 21. | Kathodi, Katkari, Dhor Kathodi, Dhor Kathkari, Son Kathodi, Son Katkari |
| 22. | Kawar, Kanwar, Kaur, Cherwa, Rathia, Tanwar, Chattri |
| 23. | Khairwar |
| 24. | Kharia |
| 25. | Kokna, Kokni, Kukna |
| 26. | Kol |
| 27. | Kolam, Mannervarlu |
| 28. | Koli Dhor, Tokre Koli, Kolcha, Kolgha |
| 29. | Koli Mahadev, Dongar Koli |
| 30. | Koli Malhar |
| 31. | Kondh, Khond, Kandh |
| 32. | Korku, Bopchi, Mouasi, Nihal, Nahul, Bondhi, Bondeya |
| 33. | Koya, Bhine Koya, Rajkoya |
| 34. | Nagesia, Nagasia |
| 35. | Naikda, Nayaka, Cholivala Nayaka, Kapadia Nayaka, Mota Nayaka, Nana Nayaka |
| 36. | Oraon, Dhangad |
| 37. | Pardhan, Pathari, Saroti |
| 38. | Pardhi, Advichincher, Phans Pardhi, Phanse Pardhi, Langoli Pardhi, Bahelia, Bahellia, Chita Pardhi, Shikari, Takankar, Takia |
| 39. | Parja |
| 40. | Patelia |
| 41. | Pomla |
| 42. | Rathawa |
| 43. | Sawar, Sawara |
| 44. | Thakur, Thakar, Ka Thakur, Ka Thakar, Ma Thakur, Ma Thakar |
| 45. | Omitted |
| 46. | Varli |
| 47. | Vitolia, Kotwalia, Barodia |
आगे पढ़िए महाराष्ट्र में केंद्रीय अनुसूचित जाति की सूची
Maharashtra SC Caste List
List of Scheduled Castes in Maharashtra for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Ager |
| 2. | Anamuk |
| 3. | Aray Mala |
| 4. | Arwa Mala |
| 5. | Bahna, Bahana |
| 6. | Bakad, Bant |
| 7. | Balahi, Balai |
| 8. | Basor, Burud, Bansor, Bansodi, Basod |
| 9. | Beda Jangam, Budga Jangam |
| 10. | Bedar |
| 11. | Bhambi, Bhambhi, Asadaru, Asodi, Chamadia, Chamar, Chamari, Chambhar, Chamgar, Haralayya, Harali, Khalpa, Machigar, Mochigar, Madar, Madig, Mochi, Telegu Mochi, Kamati Mochi, Ranigar, Rohidas, Nona, Ramnami, Rohit, Samgar, Samagara, Satnami, Surjyabanshi, Surjyaramnami, Charmakar, Pardeshi Chamar; |
| 12. | Bhangi, Mehtar, Olgana, Rukhi, Malkana, Halalkhor, Lalbegi, Balmiki, Korar, Zadmalli, Hela |
| 13. | Bindla |
| 14. | Byagara |
| 15. | Chalvadi, Channayya |
| 16. | Chenna Dasar, Holaya Dasar, Holeya Dasari |
| 17. | Dakkal, Dokkalwar |
| 18. | Dhor, Kakkayya, Kankayya, Dohor |
| 19. | Dom, Dumar |
| 20. | Ellamal var, Yellammalawandlu |
| 21. | Ganda, Gandi |
| 22. | Garoda, Garo |
| 23. | Ghasi, Ghasia |
| 24. | Halleer |
| 25. | Halsar, Haslar, Hulasvar, Halasvar |
| 26. | Holar, Valhar |
| 27. | Holaya, Holer, Holeya, Holiya |
| 28. | Kaikadi (in Akola, Amravati, Bhandara, Buldana, Nagpur, Wardha and Yavatmal districts and Chandrapur district, other than Rajura tahsil) |
| 29. | Katia, Patharia |
| 30. | Khangar, Kanera, Mirdha |
| 31. | Khatik, Chikwa, Chikvi |
| 32. | Kolupulvandlu |
| 33. | Kori |
| 34. | Lingader |
| 35. | Madgi |
| 36. | Madiga |
| 37. | Mahar, Mehra, Taral, Dhegu Megu |
| 38. | Mahyavanshi, Dhed, Vankar, Maru Vankar |
| 39. | Mala |
| 40. | Mala Dasari |
| 41. | Mala Hannai |
| 42. | Mala Jangam |
| 43. | Mala Masti |
| 44. | Mala Sale, Netkani |
| 45. | Mala Sanyasi |
| 46. | Mang, Matang, Minimadig, Dankhni Mang, Mang Mahashi, Madari, Garudi, Radhe Mang |
| 47. | Mang Garodi, Mang Garudi |
| 48. | Manne |
| 49. | Mashti |
| 50. | Meghval, Menghvar |
| 51. | Mitha Ayyalvar |
| 52. | Mukri |
| 53. | Nadia, Hadi |
| 54. | Pasi |
| 55. | Sansi |
| 56. | Shenva, Chenva, Sedma, Ravat |
| 57. | Sindhollu, Chindollu |
| 58. | Tirgar, Tirbanda |
| 59. | Turi. |
आगे पढ़िए महाराष्ट्र में केंद्रीय अन्य पिछड़ा वर्ग की सूची
Maharashtra OBC Caste List
List of Other Backward Classes in Maharashtra for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Alitkar |
| 2. | Bagdi |
| 3. | Badia |
| 4. | Bajania |
| 5. | Bajigar |
| 6. | Buttal |
| 7. | Bhand |
| 8. | Bhavaiya Targala |
| 9. | Bhavin |
| 10. | Bhisti or Pakhali |
| 11. | Bari or Barai |
| 12. | Baria, Koli Baria |
| 13. | Basdewa/Vasudeva |
| 14. | Bhadbhunja, Bhurjawa, Bhurji, Bharadbhunga, Bhuranji, Bhunj, Bhujwa |
| 15. | Bhanta |
| 16. | Bhaat |
| 17. | Chamtha |
| 18. | Chandalgada/Chandalagade |
| 19. | Charan or Gadhavi |
| 20. | Charodi |
| 21. | Chippa |
| 22. | Das or Dangdidas |
| 23. | Dabgar |
| 24. | Depala |
| 25. | Devli |
| 26. | Devdig, Dewadiga |
| 27. | Dholi |
| 28. | Dhangar, Dhangari, Dange, Dongari |
| 29. | Devanga |
| 30. | Gandharap |
| 31. | Gujrath Baori |
| 32. | Gadaria |
| 33. | Gadri |
| 34. | Gadhavi |
| 35. | Garpagri, Garpagari |
| 36. | Gochaki |
| 37. | Gurou/Gurav |
| 38. | Gawli, Muslim Gawli |
| 39. | Gavandi, Gujar Kadiya |
| 40. | Halepaik |
| 41. | Hatkar/Hatker |
| 42. | Jagiasi |
| 43. | Jajak |
| 44. | Jatiya |
| 45. | Jatigar |
| 46. | Javeri |
| 47. | Jogi |
| 48. | Jogin |
| 49. | Johari |
| 50. | Julaha, Momin, Julaha-Ansari, Momin-Ansari |
| 51. | Jangam |
| 52. | Jingar |
| 53. | Jhadi |
| 54. | Kammi |
| 55. | Kapdi |
| 56. | Entry has been adjusted in the new entry No. 65 |
| 57. | Khati |
| 58. | Entry has been adjusted in the new entry No. 65 |
| 59. | Kongadi |
| 60. | Korchar |
| 61. | Kachora |
| 62. | Kadera |
| 63. | Kamati |
| 64. | Kasbi |
| 65. | Koli Christian Koli Chumble, Gabit, Kharwa or Kharwi, Machimar Koli, Mangela/Mangala, Panbhare (Panbhari) Son Koli, Koli Suryavamshi Vaiti, Ahir Koli, Pan Koli, Bari, Khandeshi Koli, Kharva or Kharvi, Koli (other than included in ST) |
| 66. | Koshti, Halba Koshti, Ladkoshti, Gadhewal Koshti, Jainkoshti, Salevar, Padmashali, Chanewar/Channewar/Chenewar |
| 67. | Kuchbandh |
| 68. | Kuchhria |
| 69. | Kumbhar/Kumhar |
| 70. | Kunbi, Lewa Kunbi, Lewa Patil, Lewa Patidar, Kurmi |
| 71. | Kurmar, Kurba, Kurubar |
| 72. | Kachi, Kachhi, Kachhia |
| 73. | Kathi |
| 74. | Kasar, Kasera, Kanchar, Kachari |
| 75. | Labha |
| 76. | Ladia Ladhia Lari/Laria |
| 77. | Ladaff Laddaf |
| 78. | Lakhera |
| 79. | Lohar, Lohar- Gada, Dodi, Khatawali, Panchal |
| 80. | Machhi, Machimmar (Daldi) |
| 81. | Manbhav |
| 82. | Entry has been adjusted in the new entry No. 65 |
| 83. | Marwar Baori |
| 84. | Me |
| 85. | Mina |
| 86. | Mahli, Mhali |
| 87. | Medar |
| 88. | Mahali |
| 89. | Mitha |
| 90. | Mathura |
| 91. | Namdhari |
| 92. | Namdhari Paik |
| 93. | Nirshikari |
| 94. | Navi, Nhavi/Nai/Nabhik, Hajam, Kalseru, Navliga, Kanshi, Valand |
| 95. | Nethura |
| 96. | Nonia, Lonia, Luniya, Nuniya |
| 97. | Naqashi/Naqqashi |
| 98. | Neeli |
| 99. | Neelkanti |
| 100. | Nekar Jada |
| 101. | Padharia |
| 102. | Padiar |
| 103. | Patradavaru/Patradaveru |
| 104. | Phasechari |
| 105. | Phudgi |
| 106. | Pakhali |
| 107. | Panchal |
| 108. | Panka |
| 109. | Perki/Perkewad |
| 110. | Putligar |
| 111. | Pareet, or Dhobi including Gujarati Dhobi |
| 112. | Patkar, Somwanshiy Sahasrarjun Kshatriya, Patwokari, Patewegar, Pategar, Pattegar, Patwi, Kshtriya Patkar |
| 113. | Phulari |
| 114. | Rachevar |
| 115. | Raikari |
| 116. | Bandi |
| 117. | Rachbandhia |
| 118. | Rangari |
| 119. | Rangrez |
| 120. | Raot, Rawt, Rautia |
| 121. | Rangrej (Bhawsar or Rangari) |
| 122. | Sangar |
| 123. | Sanjogi |
| 124. | Sarania |
| 125. | Suppalig, Sappaliga |
| 126. | Sutharia(from Sindh) |
| 127. | Sahis Sais Shis |
| 128. | Sapera Nath |
| 129. | Shilavat |
| 130. | Singiwala |
| 131. | Swakul Sali |
| 132. | Sali, Padamshali, Saali, Deshkar, Salewar, Devang, Kachi Bandhe, Patwis, Satsale, Sade |
| 133. | Shimpi, Bhavgar, Shiv Shimpi, Namdev, Jain- Shimpi, Shravak- Shimpi, Shetwal, Saitwal, Saisutar |
| 134. | Sonar |
| 135. | Tandel |
| 136. | Targala |
| 137. | Thetwar |
| 138. | Thoria |
| 139. | Tambat, Twashta Kasar, Kansar, Kasar |
| 140. | Thogti/Thogati |
| 141. | Wadi |
| 142. | Entry has been adjusted in the new entry No. 65 |
| 143. | Wansfoda |
| 144. | Wadhai (Sutar)/Wadai/Bhadai |
| 145. | Warthi |
| 146. | Vanjari/Wanjari Vanjara/Wanjara Vanjar |
| 147. | Yerkula |
| 148. | Agri Agale or Kalan |
| 149. | Bhawasar |
| 150. | Kurhinshetty |
| 151. | Nilgar, Neeli, Nirali, Nili, Nirhali |
| 152. | Koskanti Devanga |
| 153. | Sutar, Suthar |
| 154. | Futgudi |
| 155. | Pinjara/Pinjari, Mansoori, Nadaff |
| 156. | Billala |
| 157. | Davari/Devari |
| 158. | Teli Teli-Lingayat Teli Sahu Teli Rathod Ganiga |
| 159. | Mali (Sub-castes: Phul Mali, Phule, Halade, Kacha, Kadu, Bawane, Ad Prabhu, Ad Shethi, Jire, Unde, Lingayat Mali, Banka Mali, Gase Mali, Kosare Mali, Marar, Maral, Savta Mali, Van Mali, Bagban/Rayeen), Sutars, Malis, Vadvals, Chaukalshis, Pachkalshi, Somvanshi Kshatris and Pathares |
| 160. | Lonari |
| 161. | Talwar Kanade |
| 162. | Raghavi (in Vidarbha Districts) |
| 163. | Bhandari |
| 164. | Ganali or Gandali |
| 165. | Kathar Kathar Wani Kanthahar Wani (Lingayat Wani or Ladwani excluded) |
| 166. | Momin |
| 167. | Fakir Bhandarwala, Fakir |
| 168. | Ghadshi |
| 169. | Tamboli, Dhakad, Mitkari-Wani, Wani, Boral, Boraal, Borul, Borad |
| 170. | Christians converted from Scheduled Castes |
| 171. | Lanzad |
| 172. | Yadav Ahir |
| 173. | Entry has been adjusted in the new entry No. 65 |
| 174. | Berad/Bedar Naikwadi Talwar Walmiki |
| 175. | Bester, Besta, Besti, Bestallu, Sanchaluwaddar |
| 176. | Bhamta Bhamti Girni Waddar Kamati Pathrut Takari Uchale |
| 177. | Kaikadi (Mumbai, Thana, Kolaba, Ratnagiri, Nashik, Dhule, Jalgaon, Pune, Ahmednagar, Satara, Sangli, Kolhapur, Sholapur, Aurangabad, Beed, Parbhani, Osmanabad, Nanded districts and Rajura Tehsil of Chandrapur District) Dhontle, Korva, Makadwale or Kochi Korva, Pamlor, Korvi (throughout the State) |
| 178. | Chhara Kanjar/Kanjar Bhat Nat |
| 179. | Katabu |
| 180. | Banjara, Banjari Goar Banjara Lambada/Lambara/ Lambade Lambhani Charan Banjara Labhan Mathura Labhani/ Mathura Banjara Kachikiwale Banjara Laman Banjara Laman/Lamani Laban Dhali/Dhalia, Dhalia Banjara, Dhadi/Dhari Singari Navi Banjara |
| 181. | Pal Pardhi |
| 182. | Raj Pardhi Gaon Pardhi Haran Shikari |
| 183. | Rajput Bhamta Pardeshi Bhamta Pardeshi Bhamti |
| 184. | Ramoshi |
| 185. | Vaddar/Vadder, Gadi Vaddar, Jati Vaddar, Mati Vaddar, Patharvat/Patharod, Wadder, Kalawader |
| 186. | Vaghari Salat, Salat Vaghri |
| 187. | Chhapparband (including Muslim) |
| 188. | Gosavi, Bava, Bairagi, Bharati, Girigosavi, Bharati Gosavi, Saraswati Parbat, Sagar, Ban or Van, Teerth Ashram, Gosavi-Puri, Gusai/ Gosai, Nathpanthi Gosavi |
| 189. | Beldar, Muslim Beldar, Od |
| 190. | Bharadi Balasantoshi, Kinggriwale, Nath Bava, Nath Jogi, Nath Pandhi, Davari Gosavi |
| 191. | Bhute Bhope |
| 192. | Chitrakathi |
| 193. | Garudi/Gavadi Ghisadi |
| 194. | Ghisadi Lohar, Gadi Lohar, Ghitodi Lohar, Rajput Lohar, Chitodiya-Lohar |
| 195. | Golla Gollewar, Goler, Golkar |
| 196. | Gondhali |
| 197. | Gopal Gopal Bhorpi Khelkari |
| 198. | Helve Hilav |
| 199. | Joshi, Budbudki, Damruwale, Sahedev Joshi, Sarvade, Saroda, Kudmude |
| 200. | Kasikapadi |
| 201. | Kolhati Dombari |
| 202. | Mairal Dangat, Vir |
| 203. | Masanjogi, Sudgadsiddha, Mapanjogi, Sharadakar, Shardakar, Shardakal, Balasantu |
| 204. | Nandiwale Tirmal |
| 205. | Pangul |
| 206. | Raval Raul or Raval-Yogi |
| 207. | Sikkalgar, Katari, Kathari/ Sekkalgar (Muslim)/ Shikaligar/ Shikalgar/ Shikilgar/ Shiklikar/ Sikalkar/ Siklikar/ Sikilgar/ Siklighar/ Sikligar/ Sikalgar/ Sikkaligar/ Cyclegar/ Saikalgar |
| 208. | Thakkar (in Ratnagiri District only) |
| 209. | Vaidu |
| 210. | Vasudeo |
| 211. | Bhoi/Boi, Zinga Bhoi, Pardeshi Bhoi, Raj Bhoi, Kahar, Gadia Kahare, Dhuria Kahar, Kirat, Machwa, Manzi, Jatia, Kewat, Dhiwar, Dhiwar Bhoi, Dheewar, Dhimar, Palewar Machhendra, Navadi, Malhar, Malhav, Gadhav Bhoi, Khadi Bhoi, Khare Bhoi, Dhevra, Bhoi-Navadi, Taru-Navadi, Dheewar Bhoi |
| 212. | Bahurupi |
| 213. | Thelari(in Dhulia, Nasik, Jalgaon and Aurangabad District) |
| 214. | Otari, Otankar, Otkar, Vatari, Ojhari, Vatkar, Vatkari, Votankar, Vatokar, Otkari, Otokar, Vatokaar |
| 215. | Dhangar/Dhanwar, Ahir, Telwar, Hatkar, Hatker, Tellari, Kanade, Kurmar, Sangar, Kokni-Dhangar, Varahade-Dhangar, Sagar, Segar |
| 216. | Powar, Bhoyar Pawar, Bhoyar (Note: Entry No. 216. does not include persons having their surnames as Pawar or Powar but not belonging to aforesaid caste/community) |
| 217. | Khatik, Khatik (Muslim) (other than those who are included in the list of Scheduled Castes for Maharashtra), Kasai, Kasai-Qureshi, Qureshi, Kasab, |
| 218. | Pahad, Pahadi |
| 219. | Kalal, Kalar, Sav Kalar, Jain Kalar |
| 220. | Dode Gujar, Dore Gujar |
| 221. | Kohli (This does not cover members of the Khatri caste/community who originally belong to the Punjab and use Kohli as a title/surname) |
| 222. | Yellam/Yelam, Yalam/ Yallam |
| 223. | Odevar |
| 224. | Nalband |
| 225. | Govari, Gawari |
| 226. | Kumbara/ Kumbhara/ Kulala/ Mulya |
| 227. | Muslim Madari, Gaarudi, Saapwale, Jadoogar |
| 228. | Sakka |
| 229. | Bawarchi, Bhatiara (Muslim) |
| 230. | Attar |
| 231. | Bhoyar |
| 232. | Darji |
| 233. | Dommara |
| 234. | Lakhari |
| 235. | Bhaldar |
| 236. | Mahat, Mahoot, Mahawat |
| 237. | Darwesi, Vaghwale-Shah (Muslim Religion), Aashwalwale |
| 238. | Udasi |
| 239. | Muslim Manyar (Bangadeewala), Maniyaar or Maneri |
| 240. | Kunkuwale |
| 241. | Savkalar |
| 242. | Hanbar |
| 243. | Pahad/ Pahadi |
| 244. | Gadariya |
| 245. | Pendhari |
| 246. | Kulekdagi, Kullekadgi, Kullakadagi, Kuladagi |
| 247. | Munnewar, Munnurwar, Munnur, Telgu Munnur, Munnurwar Telgu, Telgu Kapewar, Munnarwad, Telgu Phulmali |
| 248. | Lad-Shakhiy Wani |
| 249. | Mulana, Mulani, Mulane |
| 250. | Pancal |
| 251. | Mujawar |
| 252. | Sangtrash, Dagadphodu |
| 253. | Muslim Religion Bhangi/ Mehtar/ Lalbeg/ Halalkhor/ Khakrob, the members of which are actually in the Safai Karamchari profession |
| 254. | Audhiya/ Audheliya |
| 255. | Bhampta or Ghantichore or Pardeshi |
| 256. | Dhawad |
| 257. | Jaatgaar |
| 258. | Manyaar (Hindu) |
| 259. | Panchama |
| 260. | Vedu (Waaghari) |
| 261. | Lazad |
PDF List कैसे देखें?
अगर आप Maharashtra Caste List PDF डाउनलोड करना चाहते हैं, तो संबंधित सरकारी विभाग की वेबसाइट से PDF प्राप्त करना सबसे सुरक्षित तरीका है, जो नीचे आधिकारिक स्रोत दिया गया हैं।
Central Government में SC, ST और OBC Reservation कितना है?
केंद्र सरकार की सेवाओं में All India basis by open competition से होने वाली सीधी भर्ती के लिए DoPT के अनुसार SC के लिए 15%, ST के लिए 7.5% और OBC के लिए 27% आरक्षण है।
इसके अलावा, केंद्र सरकार ने SC, ST और OBC आरक्षण व्यवस्था के अंतर्गत न आने वाले पात्र Economically Weaker Sections (EWS) के लिए सीधी भर्ती में 10% आरक्षण का प्रावधान किया है।
ये प्रतिशत सभी प्रकार की नौकरियों, संस्थानों और परिस्थितियों पर एक समान तरीके से लागू नहीं होते। भर्ती का प्रकार, संस्था और लागू सरकारी नियम महत्वपूर्ण होते हैं। DoPT के नियमों के अनुसार कुछ भर्ती परिस्थितियों में प्रतिशत अलग हो सकता है।
Maharashtra Caste List की जरूरत क्यों पड़ती है?
किसी व्यक्ति की जाति/समुदाय संबंधित सरकारी सूची में शामिल है या नहीं, यह जानना कई मामलों में महत्वपूर्ण हो सकता है। उदाहरण के लिए:
- सरकारी नौकरी के आरक्षण से संबंधित आवेदन
- केंद्रीय शैक्षणिक संस्थानों में प्रवेश
- छात्रवृत्ति या अन्य सरकारी योजनाएं
- जाति प्रमाण-पत्र से जुड़े कार्य
- आरक्षण श्रेणी से संबंधित दस्तावेजी प्रक्रिया
हालांकि केवल सूची में नाम होना ही हर स्थिति में लाभ प्राप्त करने के लिए पर्याप्त नहीं होता। संबंधित विभाग के नियम, जाति प्रमाण-पत्र, वैधता प्रमाण-पत्र और अन्य पात्रता शर्तें भी लागू हो सकती हैं।
जरूरी सावधानी
इंटरनेट पर Maharashtra Caste List के नाम से कई पुरानी PDFs और ब्लॉग मिल सकते हैं। इनमें से कुछ में वर्ष 2023, 2024 या उससे पुराने अपडेट हो सकते हैं।
इसलिए यदि आपको 2026 में किसी सरकारी काम के लिए जाति सूची की आवश्यकता है, तो केवल किसी ब्लॉग की सूची पर निर्भर न रहें। संबंधित केंद्रीय मंत्रालय/आयोग की नवीनतम उपलब्ध जानकारी और लागू अधिसूचना को जरूर जांचें।
खास तौर पर Central OBC List के मामले में NCBC की आधिकारिक सूची को प्राथमिकता दें। इसी तरह SC और ST के लिए संबंधित भारत सरकार के आधिकारिक स्रोतों को देखें।
FAQs: -
क्या Maharashtra OBC List और Central OBC List एक ही है?
नहीं, दोनों को एक जैसा नहीं माना जाना चाहिए। Central OBC List केंद्र सरकार के संदर्भ में NCBC द्वारा प्रकाशित की जाती है, जबकि महाराष्ट्र सरकार की राज्य-स्तरीय सूची और नियम अलग हो सकते हैं। इसलिए नौकरी, प्रवेश या किसी योजना के लिए आवेदन करने से पहले यह जांचें कि संबंधित प्रक्रिया में कौन-सी सूची लागू है।
निष्कर्ष
Maharashtra Caste List के अंतर्गत SC, ST और OBC से संबंधित सूचियां अलग-अलग सरकारी स्रोतों के माध्यम से उपलब्ध हैं। अनुसूचित जातियों की सूची संविधान के संबंधित आदेश में, अनुसूचित जनजातियों की सूची जनजातीय कार्य मंत्रालय के स्रोतों में और केंद्र सरकार की OBC सूची NCBC की Central List of OBCs में देखी जा सकती है।
अगर आप महाराष्ट्र में रहते हैं और आरक्षण से संबंधित किसी सरकारी नौकरी, केंद्रीय शैक्षणिक संस्थान, छात्रवृत्ति या अन्य प्रक्रिया के लिए अपनी जाति की श्रेणी जांचना चाहते हैं, तो सिर्फ जाति के सामान्य नाम के आधार पर निर्णय न लें। आधिकारिक सूची में दी गई पूरी प्रविष्टि और लागू नियमों को जरूर देखें।
सबसे महत्वपूर्ण बात यह है कि Maharashtra State List और Central List अलग हो सकती हैं, इसलिए जिस सरकारी लाभ के लिए आवेदन कर रहे हैं, उसी के अनुसार सही सूची देखना जरूरी है।
आधिकारिक स्रोत
