Madhya Pradesh Caste List 2026: अगर आप मध्य प्रदेश की SC, ST और OBC जाति सूची 2026 देखना चाहते हैं, तो यह लेख आपके लिए उपयोगी है। यहां हम मध्य प्रदेश से संबंधित केंद्र सरकार की अनुसूचित जाति (SC), अनुसूचित जनजाति (ST) और अन्य पिछड़ा वर्ग (OBC) की केंद्रीय सूचियों के बारे में जानकारी दे रहे हैं।
इन सूचियों की जरूरत कई बार सरकारी नौकरी, केंद्रीय शैक्षणिक संस्थानों में प्रवेश, छात्रवृत्ति अथवा आरक्षण से संबंधित पात्रता की जानकारी लेते समय पड़ सकती है। ध्यान रखें कि केंद्र सरकार की Central List और मध्य प्रदेश सरकार की राज्य सूची अलग-अलग हो सकती हैं, इसलिए आवेदन करते समय संबंधित भर्ती, प्रवेश या योजना के आधिकारिक नियम जरूर देखें।
![]() |
| मध्य प्रदेश SC, ST और OBC जाति सूची, PDF डाउनलोड |
Madhya Pradesh Caste List
मध्य प्रदेश में विभिन्न सामाजिक वर्गों से संबंधित समुदायों को अलग-अलग संवैधानिक एवं प्रशासनिक सूचियों में शामिल किया गया है। केंद्र सरकार के स्तर पर प्रमुख रूप से SC (अनुसूचित जाति), ST (अनुसूचित जनजाति) और OBC (अन्य पिछड़ा वर्ग) की सूचियां लागू होती हैं।
अनुसूचित जातियों की राज्यवार सूची सामाजिक न्याय एवं अधिकारिता विभाग द्वारा उपलब्ध कराई जाती है, जबकि अनुसूचित जनजातियों की सूची जनजातीय कार्य मंत्रालय तथा केंद्रीय OBC सूची राष्ट्रीय पिछड़ा वर्ग आयोग (NCBC) के माध्यम से उपलब्ध होती है।
आगे पढ़िए मध्य प्रदेश में केंद्रीय अनुसूचित जनजाति की सूची
ST List in MP
List of Scheduled Tribes in Madhya Pradesh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Agariya |
| 2. | Andh |
| 3. | Baiga |
| 4. | Bhaina |
| 5. | Bharia Bhumia, Bhuinhar Bhumia, Bhumiya, Bharia, Paliha, Pando |
| 6. | Bhattra |
| 7. | Bhil, Bhilala, Barela, Patelia |
| 8. | Bhil Mina |
| 9. | Bhunjia |
| 10. | Biar, Biyar |
| 11. | Binjhwar |
| 12. | Birhul, Birhor |
| 13. | Damor, Damaria |
| 14. | Dhanwar |
| 15. | Gadaba, Gadba |
| 16. | Gond; Arakh, Arrakh, Agaria, Asur, Badi Maria, Bada Maria, Bhatola, Bhimma, Bhuta, Koilabhuta, Koliabhuti, Bhar, Bisonhorn Maria, Chota Maria, Dandami Maria, Dhuru, Dhurwa, Dhoba, Dhulia, Dorla, Gaiki, Gatta, Gatti, Gaita, Gond Gowari, Hill Maria, Kandra, Kalanga, Khatola, Koitar, Koya, Khirwar, Khirwara, Kucha Maria, Kuchaki Maria, Madia, Maria, Mana, Mannewar, Moghya, Mogia, Monghya, Mudia, Muria, Nagarchi, Nagwanshi, Ojha, Raj, Sonjhari Jhareka, Thatia, Thotya, Wade Maria, Vade Maria, Daroi |
| 17. | Halba, Halbi |
| 18. | Kamar |
| 19. | Karku |
| 20. | Kawar, Kanwar, Kaur, Cherwa, Rathia, Tanwar, Chattri |
| 21. | (Omitted) |
| 22. | Khairwar, Kondar |
| 23. | Kharia |
| 24. | Kondh, Khond, Kandh |
| 25. | Kol |
| 26. | Kolam |
| 27. | Korku, Bopchi, Mouasi, Nihal, Nahul Bondhi, Bondeya |
| 28. | Korwa, Kodaku |
| 29. | Majhi |
| 30. | Majhwar |
| 31. | Mawasi |
| 32. | Omitted |
| 33. | Munda |
| 34. | Nagesia, Nagasia |
| 35. | Oraon, Dhanka, Dhangad |
| 36. | Panika [in |
| (i) Chhatarpur, Panna, Rewa, Satna, Shahdol, Umaria, Sidhi and Tikamgarh districts, and (ii) Sevda and Datia tehsils of Datia district] | |
| 37. | Pao |
| 38. | Pardhan, Pathari, Saroti |
| 39. | Omitted |
| 40. | Pardhi, Bahelia, Bahellia, Chita Pardhi, Langoli Pardhi, Phans Pardhi, Shikari, Takankar, Takia [In |
| (i) Chhindwara, Mandla, Dindori and Seoni districts, (ii) Baihar Tahsil of Balaghat District, (iii) Betul, Bhainsdehi and Shahpur tahsils of Betul district, (iv) Patan tahsil and Sihora and Majholi blocks of Jabalpur district, (v) Katni (Murwara) and Vijaya Raghogarh tahsils and Bahoriband and Dhemerkheda blocks of Katni district, (vi) Hoshangabad , Babai, Sohagpur, Pipariya and Bankhedi tah sils and Kesla block of Hoshangabad district, (vii) Narsinghpur district, and (viii) Harsud Tahsil of Khandwa district] | |
| 41. | Parja |
| 42. | Sahariya, Saharia, Seharia, Sehria, Sosia, Sor |
| 43. | Saonta, Saunta |
| 44. | Saur |
| 45. | Sawar, Sawara |
| 46. | Sonr |
आगे पढ़िए मध्य प्रदेश में केंद्रीय अनुसूचित जाति की सूची
MP SC Caste List
List of Scheduled Castes in Madhya Pradesh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Audhelia |
| 2. | Bagri, Bagdi (excluding Rajput, Thakur sub- castes among Bagri, Bagdi |
| 3. | Bahna, Bahana |
| 4. | Balahi, Balai |
| 5. | Banchada |
| 6. | Barahar, Basod |
| 7. | Bargunda |
| 8. | Basor, Burud, Bansor, Bansodi, Bansphor, Basar |
| 9. | Bedia |
| 10. | Beldar, Sunkar |
| 11. | Bhangi, Mehtar, Balmiki, Lalbegi, Dharkar |
| 12. | Bhanumati |
| 13. | Chadar |
| 14. | Chamar, Chamari, Bairwa, Bhambhi, Jatav, Mochi, Regar, Nona, Rohidas, Ramnami, Satnami, Surjyabanshi,surjyaramnami, Ahirwar, Chamar Mangan, Raidas |
| 15. | Chidar |
| 16. | Chikwa, Chikvi |
| 17. | Chitar |
| 18. | Dahait, Dahayat, Dahat ,Dahiya |
| 19. | Dewar |
| 20. | Dhanuk |
| 21. | Dhed, Dher |
| 22. | Dhobi (in Bhopal, Raisen and Sehore distircts) |
| 23. | Dohor |
| 24. | Dom, Dumar, Dome, Domar, Doris |
| 25. | Ganda, Gandi |
| 26. | Ghasi, Ghasia |
| 27. | Holiya |
| 28. | Kanjar |
| 29. | Katia, Patharia |
| 30. | Khatik |
| 31. | Koli, Kori |
| 32. | Kotwal (in Bhind, Dhar, Dewas, Guna, Gwalior, Indore, Jhabua, Khargone, Mandsaur, Morena, Rajgarh, , Ratlam, Shajapur, Shivpuri Ujjain and Vidisha districts) |
| 33. | Khangar, Kanera, Mirdha |
| 34. | Kuchbandhia |
| 35. | Kumhar (in Chhatarpur, Datia, Panna, Rewa, Satna, Shahdol, Sidhi and Tikamgarh districts) |
| 36. | Mahar, Mehra, Mehar, Mahara |
| 37. | Mang, Mang Garodi, Mang Garudi, Dankhani Mang, Mang Mahasi, Madari, Garudi, Radhe Mang |
| 38. | Meghwal |
| 39. | Moghia |
| 40. | Muskhan |
| 41. | Nat, Kalbelia, Sapera, Navdigar, Kubutar |
| 42. | Pardhi (in Bhind, Dhar, Dewas, Guna, Gwalior, Indore, Jhabua, Khargone, Mandsaur, Morena, Rajgarh, Ratlam, Shajapur, Shivpuri, Ujjain and Vidisha distircts) |
| 43. | Pasi |
| 44. | Rujjhar |
| 45. | Sansi, Sansia |
| 46. | Silawat |
| 47. | Zamral |
| 48. | Sargara |
आगे पढ़िए मध्य प्रदेश में केंद्रीय अन्य पिछड़ा वर्ग की सूची
Madhya Pradesh OBC Caste List
List of Other Backward Classes in Madhya Pradesh for Central Government
| S.N. | Caste / Community |
| 1. | Ahir, Brajwasi, Gawli, Gawali, Goli, Lingayat-Gaoli, Gowari, (Gwari), Gowra, Gawari, Gwara Jadav, Yadav, Raut Thethwar, Gop/Gopal, Bargahi, Bargah |
| 2. | Asara |
| 3. | Bairagi |
| 4. | Banjara, Kachiriwala Banjara, Laman Banjara, Bamania Banjara Laman/Lambani, Banjari, Mathura, Mathura Labhan, Mathura Banjari, Navi Banjara, Jogi Banjara, Nayak, Naykada, Lambana/ Lambara Lambhani, Labhana, Laban, Labana, Lamne, Dhuriya |
| 5. | Barai, Waarai, Wari (Chaurasia), Tamoli, Tamboli Kumavatt, Kumavat, Bari |
| 6. | Barhai, Sutar, Suthar, Kunder, Vishwakarma |
| 7. | Vasudev, Basudeva, Basudev Vasudeva Harvola Kapdia Kapdi Gondhli |
| 8. | Badhbhuja, Bhunjwa, Bhurji, Dhuri or Dhoori |
| 9. | Bhat Charan (Charahm) Salwi, Sutiya Rav Jasondhi Maru-Sonia |
| 10. | Chippa, Chhipa Bhavsar Nilgar, Jingar Nirali Ramgari Rangari Rangrez Rangarej Rangraz Rangredh Chippa-Sindhi-Khatri |
| 11. | Dhimar/ Dhimer, Bhoi, Kahar, Kahra, Dhiwar, Mallah, Nawda, Navda, Turaha, Kewat(Rackwar, Raikwar), Kir (excluding Bhopal, Raisen & Sehore Districts) Britiya/ Vritiya, Sondhiya |
| 12. | Powar, Bhoyar/ Bhoyaar, Panwar |
| 13. | Bhurtiya, Bhutiya |
| 14. | Bhatiyara |
| 15. | Chunkar Chungar/Choongar Kulbandhiya Rajgir |
| 16. | Chitari |
| 17. | Darji Cheepi/Chhipi/Chipi Shipi Mavi (Namdev) |
| 18. | Dhobi (excluding Bhopal, Raisen & Sehore District i.e. excluding the areas Where they are listed as Scheduled Castes), Rajak |
| 19. | Deshwali, Mewati (excluding Sironj Tehsil of Vidisha District), Mina (Rawat) Deshwali |
| 20. | Kirar Kirad Dhakar/Dhakad |
| 21. | Gadariya, Dhangar, Kurmar, Hatgar, Hatkar, Haatkaar, Gaadri, Gadaria, Gari, Gayari, Dhariya, Dhoshi (Gadariya), Gadariya (Pal/ Baghele) |
| 22. | Kadere/ Kadore Dhunkar Dhuniya Dhanka |
| 23. | Koshta/Kosta Kosti/Koshti Devangan Dewang Salwidewang Mala Padamhali Pademsali Sali Sutsali Salwar/Salewar Jendra/Jandra Koskati Garhwal, Garhewal Garewar Garwar |
| 24. | Dholi Dafaali/Dufali Gurav/Guraw |
| 25. | Gusai/Gosai/Gosain Gosaib Goswami/Gowsami |
| 26. | Goojar/Gurjar |
| 27. | Lohar, Luhar, Lohpita, Gadoley, Gadela, Lohpata, Lohpeta, Vishwakarma, Hunga Lohar, Garola, Lohar (Vishwakarma) |
| 28. | Garpagari, Joginath, Nathjogi |
| 29. | Sonar, Sunar, Swarnakar, Jhhari, Jhhadi Awedhiya Audhiya |
| 30. | Kachhi (Kushwaha/ Koshwaha Maurya) Koyari/Koiri (Kushwaha), Shakya, Murai, Panara/Panahara, Sonkar |
| 31. | Mali (Saini), Marar |
| 32. | Lakhera/Lakher, Kachera/Kacher |
| 33. | Thathara, Thatera Kasar Kasera Tamera Tambatkar/Tamrakar Tamer, Otari, Kaser |
| 34. | Khatiya Khati |
| 35. | Kumhar (Prajapati) Kumbhar,(excluding Chhatarpur, Datia, Panna, Tiikamgarh, Satna, Rewa, Sidhi and Shahdol Districts) |
| 36. | Kurmar/Kurami/Kurmi, Kunbi, Kurmi (Patidar, Kulami, Kulmi, Kulambi, Gavel/Gabhel), Kurmavanshi, Chandrakar, Chandra Nahu, Kumbhi Gavel (Gamel), Sirvi. |
| 37. | Kamariya |
| 38. | Kalar, Kalal |
| 39. | Kalota/Kolta/Koltta/ Kalotha |
| 40. | Loniya/Luniya/Lonia/Lunia Odh, Odhe, Odhiya, Ode, Odiya Naaniya, Muraha, Muraaha, Mudaha, Nunia, Nonia |
| 41. | Nai (Sein, Savita, Shrivas), Mhali, Navhi/ Navi |
| 42. | Nayata,Nayada |
| 43. | Patka Patki Patwa |
| 44. | Lodhi Lodha Lodh |
| 45. | Sikligar |
| 46. | Teli (Rathore, Sahu) |
| 47. | Tarha Tirwali Waddar |
| 48. | Kasabi/ Kisbi |
| 49. | Rautiya, Rotiya |
| 50. | Mankar |
| 51. | Kotwar/ Kutwar Kotwal, (excluding Bhind, Dhar, Dewas, Guna, Gwalior, Indore, Jhabua, Khargone, Mandsaur, Morena, Rajgarh, Ratlam, Shajapur, Shivpuri, Ujjain, & Vidisha Districts) |
| 52. | Bharood |
| 53. | Raghwi/ Raghavi |
| 54. | Saiees, Sahees Sayees, |
| 55. | Kharol |
| 56. | Dangi |
| 57. | Meru, Mer |
| 58. | Scheduled Castes who have embraced Christianity. |
| 59(1). | Rangrej |
| 59(2). | Bhishti, Bhishti-Abbasi |
| 59(3). | Chippa/Chhipa |
| 59(4). | Hela |
| 59(5). | Bhatiyara |
| 59(6). | Dhobi |
| 59(7). | Mewati, Meo |
| 59(8). | Pinjara, Naddaf, Fakir/Faquir, Behna, Dhuniya, Dhunkar, Mansoori, Sai, Shah, Kabrakhodu |
| 59(9). | Kunjara, Raine |
| 59(10). | Manihar |
| 59(11). | Kasai, Kasab, Kassab Qussab, Qassab-Qureshi |
| 59(12). | Mirasi |
| 59(13). | Barhai,(Carpenter) |
| 59(14). | Hajjam(Barber), Nai (Barber), Salmani |
| 59(15). | Julaha-Momin, Julaha-Ansari, Momin-Ansari |
| 59(16). | Luhar, Saifi, Nagauri Luhar, Multani Luhar |
| 59(17). | Tadavi |
| 59(18). | Banjara, Mukeri, Makrani. |
| 59(19). | Mochi |
| 59(20). | Teli, Nayata, Pindari (Pindara), Kankar |
| 59(21). | Kalaigar |
| 59(22). | Pemdi |
| 59(23). | Nalband |
| 59(24). | Mirdha (Excluding Jat Muslims) |
| 59(25). | Nat (Other than those included in the SC List) |
| 59(26). | Niyargar, Niyargar-Multani Niyaria |
| 59(27). | Gaddi |
| 60. | Ghoshi |
| 61. | Pinjara (Hindu) |
| 62. | Rajwar |
| 63. | Panika, Panka (except in Districts of Chhatarpur, Panna, Rewa, Satna, Shahdol, Umaria, Sidhi, Tikamgarh and Sevda and Datia Tehsils of Datia district, where it is included int the Scheduled Tribes List) |
| 64. | Agharia |
| 65. | Sodhi, Sodi, Sundi, Sondi |
| 66. | Khairuwa |
| 59(28). | Shishgar |
| 59(29). | Rajgir |
| 59(30). | Dafali |
| 59(31). | Sikligar |
| 59(32). | Nakkal |
| 68. | Rajjad, Rajjhad |
SC, ST और OBC सूची की जरूरत क्यों पड़ती है?
जाति श्रेणी से संबंधित जानकारी कई सरकारी प्रक्रियाओं में महत्वपूर्ण हो सकती है। उदाहरण के लिए, केंद्र सरकार की सीधी भर्ती और केंद्रीय शैक्षणिक संस्थानों से संबंधित कुछ मामलों में आरक्षण व्यवस्था लागू होती है।
DoPT के उपलब्ध आधिकारिक दस्तावेज के अनुसार, अखिल भारतीय स्तर पर खुली प्रतियोगिता के माध्यम से होने वाली सीधी भर्ती में SC के लिए 15%, ST के लिए 7.5% और OBC के लिए 27% आरक्षण निर्धारित है। EWS के लिए अलग आरक्षण व्यवस्था भी लागू है। हालांकि आरक्षण की वास्तविक लागू व्यवस्था भर्ती के प्रकार, पद, संस्था और संबंधित नियमों पर निर्भर कर सकती है।
इसलिए किसी सरकारी नौकरी या प्रवेश के लिए केवल जाति सूची देखकर पात्रता मान लेना उचित नहीं है। संबंधित भर्ती विज्ञापन, प्रवेश सूचना, प्रमाणपत्र संबंधी नियम और आधिकारिक अधिसूचना भी देखनी चाहिए।
Central Caste List और MP State Caste List में अंतर
यह एक महत्वपूर्ण बात है जिसे अक्सर लोग नजरअंदाज कर देते हैं।
Central List का उपयोग केंद्र सरकार से संबंधित अवसरों और नियमों में किया जाता है, जबकि मध्य प्रदेश की राज्य सूची राज्य सरकार की नौकरियों, संस्थानों और योजनाओं के लिए अलग हो सकती है।
उदाहरण के लिए, यदि किसी व्यक्ति का समुदाय मध्य प्रदेश की राज्य OBC सूची में है, तो इसका अर्थ यह जरूरी नहीं कि वह उसी नाम से Central OBC List में भी शामिल हो।
इसी तरह SC/ST के मामले में भी संबंधित संवैधानिक सूची और उसमें दी गई क्षेत्रीय शर्तों को देखना जरूरी है।
PDF कैसे देखें या डाउनलोड करें?
अगर आप MP Caste List PDF डाउनलोड करना चाहते हैं, तो संबंधित सरकारी विभाग की वेबसाइट से PDF प्राप्त करना सबसे सुरक्षित तरीका है, जो नीचे आधिकारिक स्रोत दिया गया हैं।
FAQs –
क्या Madhya Pradesh State OBC List और Central OBC List एक ही है?
नहीं, दोनों को एक ही नहीं माना जाना चाहिए। Central OBC List केंद्र सरकार से संबंधित उद्देश्यों के लिए है, जबकि राज्य सरकार की OBC सूची मध्य प्रदेश में लागू राज्य-स्तरीय नियमों के अनुसार अलग हो सकती है। इसलिए जिस नौकरी, परीक्षा, प्रवेश या योजना के लिए आवेदन कर रहे हैं, उसके आधिकारिक नियमों के अनुसार संबंधित सूची की जांच करें।
निष्कर्ष
Madhya Pradesh Caste List के अंतर्गत SC, ST और OBC से संबंधित सूचियां अलग-अलग सरकारी संस्थाओं द्वारा उपलब्ध कराई जाती हैं। मध्य प्रदेश की SC सूची सामाजिक न्याय एवं अधिकारिता विभाग, ST सूची जनजातीय कार्य मंत्रालय और Central OBC List NCBC के माध्यम से देखी जा सकती है।
यदि आपको मध्य प्रदेश जाति सूची PDF डाउनलोड करनी है, तो किसी पुराने या अनधिकृत PDF के बजाय संबंधित विभाग की आधिकारिक वेबसाइट से नवीनतम सूची डाउनलोड करना बेहतर है। खासकर सरकारी नौकरी, कॉलेज एडमिशन, छात्रवृत्ति या आरक्षण से जुड़े आवेदन में सूची के साथ-साथ संबंधित विभाग के वर्तमान नियम और प्रमाणपत्र की शर्तें भी जरूर जांचें।
नोट: इस लेख में दी गई जानकारी केंद्र सरकार के उपलब्ध आधिकारिक स्रोतों के आधार पर तैयार की गई है। सरकारी सूचियों और अधिसूचनाओं में भविष्य में बदलाव संभव है, इसलिए अंतिम सत्यापन संबंधित आधिकारिक पोर्टल पर करें।
आधिकारिक स्रोत
